Όταν ακούμε την λέξη απεργία πάω στοίχημα πως μέσα μας χτυπάει το καμπανάκι. «Ωχ, πάλι αυτή η ταλαιπωρία χωρίς νόημα…», «Πάλι αυτή η κίνηση και οι κλειστοί δρόμοι από τις πορείες…», «Πάλι δε θα έχουμε ρεύμα έτσι στα ξαφνικά…», «Πάλι θα ξεμείνουμε από βενζίνη…», «Πάλι τα παιδιά μας δε θα πάνε σχολείο…» και πολλά άλλα «Πάλι…».

Πιστεύω πως αξίζει να αναφερθούμε στο ρόλο της κάθε απεργίας και για να το πετύχουμε αυτό θα θίξω τρία βασικά ερωτήματα:

• Είναι αναγκαία μια απεργία και ποια κριτήρια επηρεάζουν την αναγκαιότητα της;
• Έχει αποτέλεσμα μια απεργία;
• Αξίζει να συμπαρασταθούμε σε αυτό τον αγώνα;

Μπορούμε να προσεγγίσουμε τις ερωτήσεις και από την ιστορική πλευρά αλλά και από την πλευρά της πολιτικής επιστήμης.

Η ιστορία μας έδωσε την εμπειρία να γνωρίζουμε ότι η απεργία είναι ένα από τα πολυτιμότερα εργαλεία στην διεκδίκηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων ενάντια στους αδιάλλακτους όρους εργασίας που θέτουν οι εργοδότες. Αυτό μπορούμε να το δούμε με την αναφορά των πιο σημαντικών απεργιών και των αντίστοιχων κατακτήσεων των εργαζομένων. Τέτοια παραδείγματα είναι η απεργία στο Σικάγο το 1886 για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας με κύριο το αίτημα του 8ώρου, αλλά και η απεργία των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης το 1936 με αιτήματα το 8ωρο, την Κυριακάτικη αργία και την κρατική ασφάλιση των θυμάτων σε εργατικά ατυχήματα.

Αλλά για να μη πηγαίνουμε πολύ πίσω στο χρόνο ας αναφερθούμε σε πιο πρόσφατα γεγονότα όπως την απεργία για το νόμο Σουφλιά, το 1991, ο οποίος αφορούσε τον κατακερματισμό της παιδείας ή ακόμα την απεργία για το νόμο Γιαννίτση, το 2001, που αφορούσε την διάλυση του ασφαλιστικού.

Η αποτελεσματικότητα των απεργιών φαίνεται ξεκάθαρα όχι μόνο από τα παραπάνω παραδείγματα αλλά και αν αντιστρέψουμε τη λογική μας και δούμε που οδηγήθηκαν τα κράτη στα οποία η απεργία δεν εφαρμόστηκε από σχεδόν ποτέ έως και ποτέ. Εκεί θα αντικρίσουμε μηδαμινά εργασιακά δικαιώματα και απάνθρωπες συνθήκες εργασίας.

Δυστυχώς ή ευτυχώς, η πάλη αυτή δεν τελειώνει και έτσι οι εργοδότες και η κυρίαρχη πολιτική εξουσία ξαναχτυπούν τόσο την παιδεία, όσο και το ασφαλιστικό αλλά και άλλους τομείς όπου οι βασικοί χαμένοι θα είναι οι εργαζόμενοι. Τα δικαιώματα που κάποτε κερδήθηκαν με αίμα, θεωρήθηκαν από τις επόμενες γενιές δεδομένα και σήμερα ξεπουλιούνται για το τίποτα μπροστά σε ένα μουδιασμένο λαό, πράγμα που μας οδηγεί στο σημαντικό συμπέρασμα ότι η κατάκτηση και η διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων είναι συνάρτηση της πάλης τους.

Γιατί όμως δεν αντιδρούμε; Γιατί δεν συμπαραστεκόμαστε στις απεργίες; Ποιες συνηθισμένες τακτικές εφαρμόζει η αντίπαλη τάξη (οι εργοδότες και η κυρίαρχη πολιτική εξουσία) για να μετατρέψει τον λαό σε κοπάδι ανίκανο για κάθε είδους αντίδραση;

• Πρώτη και κυριότερη είναι η τακτική του «διαίρει και βασίλευε», δηλαδή η διάσπαση των συλλογικών δικαιωμάτων των εργαζόμενων η οποία δημιουργεί την ευνοϊκή κατάσταση για αποδυνάμωση της οποιασδήποτε πάλης αυτών. Για παράδειγμα στο χώρο της παιδείας οι δυσμενείς νομοθετικές ρυθμίσεις εφαρμόζονται μόνο για τους δασκάλους & καθηγητές που διορίστηκαν μετά από κάποια χρονολογία, γεγονός που κάνει τους νεοδιορισθέντες να μη μπορούν να αντιδράσουν λόγω πλήθους και τους δε παλαιούς λόγω αδιαφορίας. Γιατί γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι σημαντικότερες απεργίες έγιναν όταν υπήρχε απόλυτη στήριξη μεταξύ όλων των εργαζομένων.
• Δεύτερη τακτική είναι η αποκήρυξη της απεργίας ως παράνομη και καταχρηστική, γεγονός που όχι μόνο δεν είναι ορθό συνταγματικά αλλά είναι μέτρο αντιφατικό και αντιδημοκρατικό. Είναι λυπηρό να χρειάζεται να επιχειρηματολογήσει κάποιος για την νομιμότητα της απεργίας. Η νομιμότητα της απεργίας δεν είναι κάτι που υπήρχε de facto αλλά κάτι που δεν υπήρχε και κερδήθηκε στην πορεία με πολύ αγώνα και αίμα. Αυτό που κάνει τον κόσμο σήμερα να αποδέχεται χωρίς αντίδραση τους χαρακτηρισμούς των απεργιών ως παράνομες είναι η έλλειψη περιθωρίων στην ζωή του. Ο λαός ζει στα όρια. Μια μέρα χωρίς ρεύμα σημαίνει οικονομική καταστροφή για τον κρεοπώλη και την οικογένειά του και μια εβδομάδα χωρίς βενζίνη μπορεί να σημαίνει το ίδιο για χιλιάδες επαγγελματίες. Πως φτάσαμε όμως σε αυτό το σημείο όπου με 5 μέρες χωρίς δουλειά θα μείνουμε χωρίς φαΐ και στέγη; Σίγουρα όχι κάνοντας απεργίες.
• Τρίτη είναι η τακτική της ταύτισης με την οποία η αντίπαλη τάξη παρουσιάζει τα συμφέροντα της ως συμφέροντα της κοινωνίας, πράγμα που απέχει πολύ από την πραγματικότητα (ή μήπως πιστεύει κανείς ότι τα συμφέροντά του ταυτίζονται με αυτά του αφεντικού του;). Παραδείγματος χάρη τα ασφαλιστικά μέτρα που προτείνονται με την αναδιάρθρωση παλαιών νομοσχεδίων προβάλλονται ως απαραίτητα μέτρα που πρέπει να λάβει η κυβέρνηση για το καλό της κοινωνίας. Ομοίως η ιδιωτικοποίηση των ΑΕΙ, των ΤΕΙ, του ΟΤΕ, των λιμανιών είναι απαραίτητα μέτρα για την πρόοδο των Εκπαιδευτικών Σχολών της χώρας μας και των διαφόρων οργανισμών της αλλά και για το καλό της Ελλάδος. Το μόνο που δεν λένε είναι όταν λένε Ελλάδα, ποιόν έχουν ως υποκείμενο. Σίγουρα όχι τον απλό εργαζόμενο.

Ένα άλλο, τέλος, λυπηρό φαινόμενο είναι ο ισχυρισμός, από ένα μέρος του λαού, ότι οι απεργίες δεν θα πρέπει να περιορίζουν τις ελευθερίες κανενός. Με άλλα λόγια, οι απεργοί δεν θα πρέπει να ενοχλούν τον υπόλοιπο κόσμο, περιορίζοντας την ελευθερία του με πράξεις όπως το κλείσιμο των δρόμων στις πορείες, και την στέρηση βασικών αγαθών όπως νερό, ηλεκτρισμό, καύσιμα κ.λπ. Εκ πρώτης όψεως αυτό μπορεί να φαίνεται δικαιολογημένο και δημοκρατικό.

Μα η ελευθερία, ως έννοια, είχε κάποιο νόημα στις μεσαιωνικές εποχές των τσιφλικάδων και της δουλείας. Σήμερα είναι απλά μια ψευδαίσθηση. Σήμερα στον άνθρωπο δίνεται ελευθερία μετακίνησης (αρκεί να του φτάνουν τα €700 για τα μέσα μαζικής μεταφοράς, το αυτοκίνητο, τα καύσιμα, τους ανάλογους φόρους), ελευθερία λόγου (αρκεί να μην είναι «συκοφάντης»), πρόσβαση σε δωρεάν παιδεία (ίσως μέχρι την εκμάθηση του αλφάβητου) και πρόσβαση σε δωρεάν περίθαλψη (αρκεί να πρόκειται για συνάχι). Ο άνθρωπος ζει στην απόλυτη ψευδαίσθηση της ελευθερίας. Είναι τόσο «ελεύθερος» που μια μέρα χωρίς ρεύμα τον καταστρέφει. Είναι ο απεργός που του δεσμεύει την ελευθερία του ή είναι ο ίδιος που έχει μπει πίσω από τα κάγκελα της προσωπικής του φυλακής;

Η «ατομική ελευθερία» σήμερα έρχεται σε αντίθεση με την πραγματική ελευθερία του λαού αφού χρησιμοποιείται ως πρόφαση από τους αντιπρόσωπους της κυρίαρχης πολιτικής εξουσίας για να τον αφοπλίσει αφαιρώντας του το βασικό δικαίωμά του να αντιδρά και να διαμαρτύρεται.

Και ύστερα είναι και το εξής αντιφατικό. Τα ίδια τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι ελευθερίες στις οποίες αναφέρονται, δεν χαρίστηκαν αλλά κερδήθηκαν με αγώνες όμοιους με αυτούς που σήμερα τις καταπατούν!

Και, εν τέλει, πως πρέπει να γίνονται οι αγώνες; Πως πρέπει να εκφραστεί η λαϊκή πάλη; Αυτοί που καταφεύγουν στην δικαιολογία των «ατομικών ελευθεριών», είναι τόσο σίγουροι ότι σήμερα θα εργάζονταν 8ωρο αν οι λαϊκοί αγώνες που γιορτάζουμε κάθε Πρώτη του Μάη ήταν αναίμακτοι; Είναι σίγουροι ότι χωρίς τις «εκβιαστικές» απεργίες θα είχαν έστω μια υποτυπώδη ασφάλιση και όλες τις υπόλοιπες ψευδό-ελευθερίες τους;

Αφήνω τα συμπεράσματα σε εσάς αναπολώντας τους στίχους του Μπρεχτ:

Όταν ήρθαν να πάρουν τους τσιγγάνους, δεν αντέδρασα. Δεν ήμουν τσιγγάνος…
Όταν ήρθαν να πάρουν τους κομμουνιστές, δεν αντέδρασα. Δεν ήμουν κομμουνιστής…
Όταν ήρθαν να πάρουν τους Εβραίους, δεν αντέδρασα. Δεν ήμουν Εβραίος…
Όταν ήρθαν να πάρουν εμένα, δεν είχε απομείνει κανείς για να αντιδράσει…